Startpagina / Samenvattingen / Class notes - Geschiedenis 3 / koning-franse-capetingers

De middeleeuwen van 900 tot 1450 - De vorsten strijden om de macht

47 belangrijke vragen over De middeleeuwen van 900 tot 1450 - De vorsten strijden om de macht

Door wat wordt de vorstelijke macht in de middeleeuwen beperkt?

De vorstelijke macht in de middeleeuwen wordt beperkt door praktische omstandigheden en niet zozeer door concrete wetten.

Geef een overzicht door welke praktische omstandigheden en niet zozeer door concrete wetten de vorstelijke macht in de middeleeuwen beperkt wordt.

Het feodale systeem
De Kerk
Rijkdom
Beperkte controle
Gebrek aan erfelijkheid van de koninklijke macht

Gebrek aan erfelijkheid van de koninklijke macht:

In veel gebieden in Europa worden vorsten gedurende een lange tijd gekozen door de edelen = een kieskoninkrijk, waarbij de koninklijke macht dus niet erfelijk is. Zo voorkomt men het ontstaan van een dynastie en hebben eigenlijk de edelen de touwtjes van de macht stevig in handen.

Wat bezitten de Capetingers? En de rest? Waar slagen de Capetingers toch in?

Als koningen controleren de Capetingers enkel de streek rond Parijs, het kroondomein. De rest van Frankrijk is in handen van machtige leenmannen of de Kerk. Toch slagen de Capetingers erin om het koningschap erfelijk te maken. Zij krijgen hierbij de steun van de Kerk, die de koningen vanaf dan zal zalven. Dat geeft de koninklijke macht een soort goddelijk karakter.

Wat weigeren de leenmannen van de Franse koning?

De leenmannen van de Franse koning weigeren zich neer te leggen bij het feit dat de koning naar meer macht streeft.

Wie was de grootste tegenstander van de Capetingers? Waarom? Wat is het gevolg?

De grootste tegenstander van de Capetingers is de familie Platagenet. De Plantagenets heersen immers over grote delen van Frankrijk. In de loop van de 12e eeuw slagen ze er zelfs ins om koing van Engeland te worden. De koning van Engeland is bijgevolg de leenman van de Franse koning.

Wat is het gevolg van dat de Plantagenets er in slagen koning van Engeland? Wat gebeurt er uiteindelijk?

De Capetingers vrezen hun troon te verliezen en proberen het rijk van de Plantagenets te vernietigen. => Uiteindelijk staan beide partijen tegenover elkaar in 1214 in Bouvines, waar een grote veldslag zal plaatsvinden.

Geleidelijk aan slaagde de Franse koningen erin om hun grondgebied verder en verder uit te breiden. Dankzij wat?

Een sluwe huwelijkspolitiek
De overwinning van enkele oorlogen tegen ontrouwe graven en hertogen.
Het opeisen van leengronden van hun overleden leenmannen.

Wie tegen wie was het bij de slag bij Bouvines (1214)?

De Franse koning: Filips II August (Capetinger)
De Engelse koning (Plantagenet) samen met zijn bondgenoten:

de Duitse keizer
de Vlaamse graaf

Wie was de winnaar van de slag bij Bouvines (1214)?

De Capetingers.

Wat was het gevolg van de slag bij Bouvines (1214)?

De Plantagenets verliezen bijna al hun bezittingen (in Frankrijk). Hierdoor verviervoudigde de Franse koning zijn gebied. => De Franse koning wordt de machtigste vorst van West-Europa.

Vanaf de 13e eeuw versterken de Capetingers hun macht. Hoe?

Ze werken samen met het stedelijke patriciaat om de macht van de leenmannen verder in te perken.
Ze breken de pauselijke macht.
Ze richten een aantal centrale instellingen op dieh et bestuur over hun groeiende staat moet vergemakkelijken = bestuurlijke centralisatie.

Welke 3 belangrijke bestuursinstellingen richten de Capetingers op?

Het 'Parlement van Parijs'
De Staten-Generaal
De koninklijke rekenkamer

Wie nam de koning in plaats van de adel in dienst?

In plaats van de adel nam de koning deskundige (geschoolde) burgers = ambtenaren in dienst. Zij ontvingen een salaris en stonden geheel in dienst van de koning.

Wat werd er begin 14e eeuw bereikt? Wat gebeurt er in 1328?

Begin 14e eeuw bereikt de macht van de Franse koning haar hoogtepunt. In 1328 sterft de dynastie van de Capetingers in rechte lijn uit. Hierna volgt opnieuw een periode van verzwakking.

Wanneer is de slag bij Hastings?

1066

Wat ontstaat er in de 11e eeuw?

In de 11e eeuw ontstaat er in het koninkrijk Engeland onenigheid over de troonopvolging. => Koning Eduard de Belijder sterft zonder opvolging.

Welke 3 mannen claimen de troon?

Harold, graaf van Wessex en schoonbroer van de overleden koning.
Harald, de koning van Noorwegen.
Willem, hertog van Normandië en neef van de overleden koning. Bovendien kroonvazal van de Franse koning!

Wie eist de troon op, maar wordt niet erkent door de Angelsaksische edelen? Wat is het gevolg?

Willem eist de Engelse kroon op, maar de Angelsaksische edelen erkennen hem niet. => Gevolg: Willem steekt in 1066 vanuit Normandië met een leger het kanaal over naar Engeland. Bij Hastings verslaat hij de Angelsaksen.

Wat verovert Willem hierna? Hoe wordt dit weergegeven?

Hierna verovert hij heel Engeland en kroont hij zich tenslotte tot koning. Hierdoor kreeg hij de bijnaam 'de Veroveraar'. De Normandische verovering van Engeland wordt weergegeven op een prachtig tapijt: het tapijt van Bayeux. De belangrijkste gebeurtenissen in de slag bij Hastings worden erop weergegeven.

Hervormingen door Willem 'de Veroveraar' in Engeland...

Onmiddellijk na zijn kroning voert Willem een aantal hervormingen door in Engeland. Hierbij ligt vooral de nadruk op de invoering van een feodaal stelsel, maar dan zonder de nadelen (te machtige vazallen en weinig inkomsten) die de Franse koning daarbij ondervond.

Wie is de leenheer van de Engelse koning?

De Franse koning.

Wie van de Engelse en Franse koning heeft het meeste macht en waarom?

De Engelse koning, want hij bezit behalve Engeland ook een groot deel van het Franse grondgebied.

Welke gebieden behoren tot de Engelse koning?

Engeland, Normandië, Bretagne, Anjou en Aquitanië.

Wat gebeurde er in 1214 met de gebieden van de Engelse koning?

Na de slag bij Bouvines (1214) verloor de Engelse koning (Jan - een Plantagenet) zo goed als al zijn leengebieden in Frankrijk.

De Magna Carta (1215)...

De jongste zoon van Hendrik II Plantagenet, Jan, leidt een ongelooflijk zware nederlaag in de slag bij Bouvines. Hierdoor krijgt hij de bijnaam 'zonder Land' (Jan 'zonder Land'). Door deze nederlaag komt hij in conflict met 2 groeperingen.

Met welke 2 groeperingen komt Jan 'zonder Land' in conflict?

Zijn vazallen. Zij zijn immers hun leengebieden in Frankrijk kwijtgespeeld.
Het gewone volk. Zij hebben immers veel belastingen moeten betalen om de oorlog te financieren.

Wat verplichte het gewone volk aan Jan?

Zij verplichten hem om enkele toegevingen te doen, zodat zij mee inspraak krijgen in het bestuur dat zij bekostigen (via belastingen). => Dit alles werd opgetekend in de 'Magna Carta' (1215) = een soort grondwet waarin hij de macht moet delen met de adel en het gewone volk. => consitutionalisme.

Geef 3 rechten die de koning in de Magna Carta belooft na te komen. Wat betekent dat voor de koninklijke macht?

Onafhankelijkheid voor de Engelse Kerk.
Geen willekeurige belastingen.
Geen willekeurige arrestaties.

= een beperking van de macht.

Hoe wil de Magna Carta in de toekomst nieuwe misbruiken voorkomen?

Door de oprichting van een controleraad.

Hoe word die raad in Engeland na verloop van tijd genoemd? Wie zetelen hierin?

Na verloop van tijd wordt dit het parlement genoemd. Hierin zetelen:

de hoge adel (14e eeuw: Hogerhuis)
de clerus (14e eeuw: Hogerhuis)
de stedelijke burgerij (14e eeuw: Lagerhuis)

Wie was de laatste Capetingische vorst?

Karel IV de Schone.

Wat is het probleem bij de dood van Karel IV de Schone?

Hij heeft geen rechtstreekse nakomelingen.

Naar wie gaat de Franse troon uiteindelijk?

Naar Filips VI van Valois.

Wie benoemt ment in 1328 tot koning? Wat is de reden?

In 1328 benoemt een speciale vergadering uiteindelijk de Fransman Filips van Valois (Filips VI) tot koning. => Reden? Hij is de enige kandidaat die in mannelijke lijn afstamt van de Capetingers.

Wie was een andere belangrijke kandidaat voor de troonopvolging van de Capetingers?

Een andere belangrijke kandidaat was de Engelse koning Edward III. Zijn moeder (Isabella) was immers een zus van de laatste Capetingische vorst. Uiteindelijk legt Edward zich bij de beslissing van de speciale vergadering neer en erkent bijgevolg Filips van Valois als de nieuwe Franse koning.

Wat gebeurt er in 1337, negen jaar later na dat Filips VI koning is geworden?

Negen jaar later, in 1337, blijkt dat Filips VI een zeer ambitieuze koning is. Hij doet namelijk enkele pogingen om de laatste Engelse bezittingen van koning Edward III in Frankrijk in te palmen. Die laatste laat zich echter niet doen en komt op zijn beslissing van negen jaar geleden terug: hij eist de Franse kroon toch op! => Dit is het begin van een gewapende strijd: de Honderdjarige Oorlog.

Wat is de Honderdjarige Oorlog?

Vindt plaats tussen van 1337 en 1453.
Duurt eigenlijk 116 jaar.
Geen onafgebroken strijd: periodes van felle oorlogen en relatieve vrede wisselen elkaar af.
Soms winnen de Fransen, soms de Engelsen.

Wat is het Verdrag van Brétigny (1360)? Wat is de inhoud?

In 1360 komt er een eind aan de eerste fase van de Honderdjarige Oorlog. In dat jaar sluiten de Franse - en Engelse koning het Verdrag van Brétigny. => Inhoud van dat verdrag?

De Franse koning erkent de Engelse veroveringen.
De Engelse koning geeft zijn aanspraken op de Franse troon op.

Hoe ziet de situatie rond 1420 voor het Franse koningshuis er uit? Hoe keert het tij?

Rond 1420 ziet de situatie voor het Franse koningshuis er erg slecht uit: de Engelsen winnen steeds meer terrein plus de Bourgondiërs en het Graafschap Vlaanderen worden onafhankelijk. Maar dankzij onder andere Jeanne d'Arc keert het tij: in 1453 geven de Engelsen zich gewonnen. Enkel Calais blijft nog in Engelse handen.

Wat zijn de redenen van dat rond 1420 Frankrijk in een crisis verkeert?

Een groot deel van het land is bezet door de Engelsen.
Een minderjarige Engelse koning is uitgeroepen tot koning van Frankrijk.
De Bourgondiërs zijn hun eigen staat aan het uitbouwen waarbij ze stukken van het Franse grondgebied hebben ingenomen.

Wie verschijnt er in 1429? Wat doet ze? Wat gebeurt er?

In 1429 verschijnt dan plots Jeanne d'Arc, een jong boerenmeisje, die aan het hof gaat meedelen dat ze gezonden is door God om Frankrijk te redden. Jeanne krijgt de steun van de kroonprins en trekt met een leger naar Orléans, een door de Engelsen belegerde stad. => de strijd wordt gewonnen en de Engelsen geven zich over.

Wat doet Jeanne d'Arc na de strijd in Orléans?

Daarna trekt Jeanne naar Reims, waar ze opnieuw de Engelsen verslaat en de Franse koning officieel tot koning wordt gezalfd.

Wat gebeurt er in 1430 met Jeanne d'Arc?

In 1430 wordt Jeanne d'Arc gevangen genomen door de Bourgondiërs die haar uitleveren aan hun bondgenoot Eneland. Daar wordt ze beschuldigd van hekserij en na een proces ter dood veroordeeld. Zo willen de Engelsen het gezag van de Franse koning ondermijnen, die immers met behulp van een ketter op de troon is kunnen komen. In 1431 sterft ze in Rouen op de brandstapel.

Wat zijn de gevolgen van de Honderdjarige Oorlog voor Frankrijk?

Ondanks de zware oorlogschade komt het Franse koningschap versterkt uit de strijd. De Franse koning versterkt zijn macht tegenover de adel.

Hoe versterkt de Franse koning zijn macht tegenover de adel?

Hij beschikt vanaf nu over een staandleger = een leger bestaande uit betaalde beroepssoldaten die permanent inzetbaar zijn.

=> Voordien: ridderlegers en huurlingen.

De ontwikkeling van (dure) vuurwapens (o.a. kanonnen):

=> Kunnen burchten van ontrouwe edelen makkelijk vernietigen.

De koning blijft vaste belastingen innen en beschikt dus over extra financiële middelen.

=> Hiermee betaalt hij grotendeels zijn staand leger.

Wat zijn de gevolgen van de Honderdjarige Oorlog voor Engeland?

Het land raakt verscheurd door interne twisten: een aantal adellijke families eisen de Engelse troon op = de Rozenoorlogen. => Winnaar? De Tudors in 1485.

Herstellen de orde en rust in Engeland.
Krijgen steun van de bevolking = versterking van hun positie, maar moeten rekening blijven houden met het parlement.

De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:

Geschiedenis 3

Bekijk samenvatting

Een unieke studie- en oefentool
Nooit meer iets twee keer studeren
Haal de cijfers waar je op hoopt
100% zeker alles onthouden

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Studiemateriaal generieke omslagafbeelding