Startpagina / Samenvattingen / Class notes - Civiele rechtspleging / onderneming-nederlandse-rechtsmacht

Competentie - Rechtsmacht

7 belangrijke vragen over Competentie - Rechtsmacht

Een geschil tussen een Nederlandse en een Braziliaanse partij valt buiten het toepassingsgebied van alle relevante Europese verordeningen. De Nederlandse rechter moet beoordelen of hij internationale rechtsmacht heeft in een dagvaardingsprocedure. Welke regeling is dan van toepassing?

Wanneer geen internationale regeling van toepassing is, wordt de rechtsmacht bepaald
door nationaal recht. Voor dagvaardingsprocedures is dat geregeld in artikel 2 Rv en voor
verzoekschriftprocedures in artikel 3 Rv. Voor sommige familiezaken geeft artikel 4 Rv
een specifieke regeling. Artikel 4 is enigszins ruim geformuleerd, maar behoort zoveel
mogelijk in lijn met Brussel I-bis te worden uitgelegd.

Een werknemer uit Tadzjikistan werkt voor een onderneming gevestigd in Laos. Nadat een arbeidsconflict ontstaat, verhuist de werknemer naar Nederland en start hij daar een procedure wegens achterstallig loon. Tussen Nederland en de betrokken staten is geen relevante internationale bevoegdheidsregeling van toepassing. De Nederlandse rechter onderzoekt zijn rechtsmacht. Welke nationale bepalingen kunnen hierbij relevant zijn?

Wanneer geen internationale regeling van toepassing is, kunnen voor arbeidszaken de artikelen 6 en 6a Rv relevant zijn. Deze bepalingen bevatten bevoegdheidsregels die aanknopen bij de aard van de zaak en lopen grotendeels parallel met Brussel I-bis.

De Nederlandse eiser Mark start bij de rechtbank Amsterdam een procedure tegen twee verweerders: een onderneming uit Nepal (geen verordening of verdrag) en een onderneming uit Mongolië (geen verordening of verdrag). Ten aanzien van de Mongoolse onderneming bestaat rechtsmacht op een andere wettelijke grond. Tegen de Nepalese onderneming voert Mark aan dat de vorderingen sterk samenhangen en daarom gezamenlijk behandeld moeten worden. De Nepalese onderneming stelt dat de Nederlandse rechter onbevoegd is. Hoe moet de rechter dit beoordelen?

Artikel 7 lid 1 Rv cre ¨eert rechtsmacht in geval van subjectieve cumulatie aan de zijde
van de gedaagde. Het is echter niet zo dat in dergelijke zaken iedere andere vordering
automatisch kan “meeliften” enkel vanwege samenhang met een zaak tegen een tweede
gedaagde. Vereist is dat sprake is van samenhang met een zaak tegen een gedaagde ten
aanzien van wie reeds rechtsmacht bestaat op een andere grond dan artikel 7 Rv. Dat volgt
uit de rechtspraak.

De Nederlandse onderneming Arctic BV wordt bij de rechtbank Rotterdam aangesproken door een onderneming uit Oezbekistan (geen verordening of verdrag) wegens wanprestatie. Arctic BV stelt vervolgens een reconventionele vordering in tegen de Oezbeekse onderneming wegens openstaande facturen uit dezelfde handelsrelatie. De Oezbeekse onderneming voert aan dat de Nederlandse rechter voor die tegenvordering geen rechtsmacht heeft. Hoe moet de rechter dit beoordelen? Tevens meldt zich een borg die gevrijwaard wil worden.

Artikel 7 lid 2 Rv cre ¨eert rechtsmacht voor vrijwaringsvorderingen, reconventionele
vorderingen en daarmee samenhangende zaken. Vereist is ook hier voldoende samenhang.

De Nederlandse ondernemer Van Rijn sluit een overeenkomst met een onderneming uit Turkmenistan (geen verordening of verdrag). In het contract spreken partijen af dat uitsluitend de rechtbank Amsterdam bevoegd is bij geschillen. Nadat een conflict ontstaat, betwist de onderneming uit Turkmenistan de bevoegdheid van de Nederlandse rechter. Hoe moet de rechter dit beoordelen?

Forumkeuze voor zowel dagvaardings- als verzoekschriftprocedures is geregeld in artikel
8 Rv. Indien aan de voorwaarden is voldaan, cre ¨eert een forumkeuze rechtsmacht. Een
forumkeuze blijft echter zonder gevolg wanneer de overeenkomst betrekking heeft op
rechtsverhoudingen waarbij partijautonomie niet is toegestaan. Nederlandse partijen
kunnen daarnaast ook overeenkomen de Nederlandse rechter juist uit te sluiten, lid 2.
Voor consumentenzaken gelden uitzonderingen in lid 3 en 4. Deze regels zijn bedoeld ter
bescherming van de zwakkere partij.

De Nederlandse onderneming Atlas BV dagvaardt een onderneming uit Eritrea (geen verordening of verdrag) voor de rechtbank Rotterdam. De Eritrese onderneming verschijnt in de procedure en voert inhoudelijk verweer, maar betwist de bevoegdheid van de Nederlandse rechter niet. Pas later stelt zij dat de Nederlandse rechter geen rechtsmacht heeft. Hoe moet de rechter dit beoordelen?

rtikel 9 Rv bevat de bekende regel dat verschijnen zonder bevoegdheidsverweer rechts-
macht doet ontstaan. Daarnaast roept dit artikel rechtsmacht in het leven wanneer elders
procederen onmogelijk blijkt, bijvoorbeeld omdat toegang tot de rechter feitelijk ontbreekt.
Voor dagvaardingsprocedures geldt bovendien het forum necessitatis. Daarvan is sprake
wanneer het onaanvaardbaar is een partij te verplichten in het buitenland te procederen.
Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een oneerlijk proces of wanneer een aanspraak in
het betreffende land feitelijk niet gerealiseerd kan worden.

De Nederlandse onderneming Delta BV start een procedure tegen een onderneming uit Kirgizië (geen verordening of verdrag) bij de rechtbank Amsterdam wegens wanprestatie. Tijdens de procedure blijkt dat tussen dezelfde partijen over exact hetzelfde geschil al eerder een procedure aanhangig is gemaakt bij een bevoegde rechter in Kirgizië. Hoe moet de Nederlandse rechter hiermee omgaan?

Artikel 12 Rv bevat de litispendentieregeling: een regeling voor het geval tussen dezelfde
partijen over hetzelfde onderwerp al in het buitenland wordt geprocedeerd. Indien debuitenlandse rechter bevoegd is, kan de Nederlandse rechter de zaak aanhouden. In
spoedeisende gevallen kunnen wel voorlopige beslissingen worden genomen. Zodra de
buitenlandse rechter uitspraak heeft gedaan, moet de Nederlandse rechter zich onbevoegd
verklaren indien aan de voorwaarden voor aanhouding was voldaan.

De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:

Civiele rechtspleging

Bekijk samenvatting