Startpagina / Samenvattingen / Van Utopia tot Vloedland / sf-fantastisch-utopisch

Opkomst van de dystopie speculatieve fictie: 20e eeuw - Dautzenberg: SF en literatuurwetenschap, geschiedenis en problemen - Het genre-probleem

Q: Welke twee hoofdbenaderingen van SF-definities worden onderscheiden?

Brede definities > trachten alles te vangen wat onder het etiket SF wordt aangeboden. Beperkende definities > die alleen de 'echte' SF erkennen en de rest als pseudo-SF zien.

56 belangrijke vragen over Opkomst van de dystopie speculatieve fictie: 20e eeuw - Dautzenberg: SF en literatuurwetenschap, geschiedenis en problemen - Het genre-probleem

Wat betekent cognitief in Suvins definitie?

Dat science fiction zich van andere fantastische genres onderscheidt door rationaliteit.

Is het genreprobleem van SF opgelost?

Nee, er zijn slechts aanzetten tot een oplossing gedaan. Geen bevredigende definitie.

Welke twee hoofdbenaderingen van SF-definities worden onderscheiden?

Brede definities > trachten alles te vangen wat onder het etiket SF wordt aangeboden.
Beperkende definities > die alleen de 'echte' SF erkennen en de rest als pseudo-SF zien.

Waarom zou Lord of the Flies van William Golding SF worden als het zich op een andere planeet afspeelde?

Omdat één SF-element (ruimte als setting) al voldoende kan zijn voor het etiket SF.

Wat verandert de ruimte-setting inhoudelijk aan het verhaal van Lord of the Flies?

Hoogstens de plausibiliteit van de lange uitblijvende redding.

Welk SF-element gebruikt Golding zelf in Lord of the Flies?

Een toekomstsetting, na de nucleaire oorlog.

Waarom wordt Lord of the Flies meestal geen SF genoemd?

De toekomst-setting is te vaag uitgewerkt.

Wat zou Lord of the Flies wél duidelijk tot SF maken?

Een expliciete en herkenbare toekomstsituering.

Waarom vormen heelalfictie en toekomstfictie geen homogeen genre?

Ze komen elk voort uit andere literaire tradities.

Waar komt heelalfictie historisch uit voort?

Het imaginaire reisverhaal, en de Robinsonade.

Hoe kan de toekomstfictie literair worden gepostitioneerd?

Als derde pendant naast de historische en contemporaine roman.

Welk type SF was oorspronkelijk bedoeld met de term science fiction?

Verhalen met een verzonnen, of nog onbekende wetenschappelijke of technologische vinding.

Gaat SF meestal over wetenschap of technologie?

In de praktijk vooral over technologische vernieuwingen.

Wat wordt bedoeld met eschatologische fictie?

Verhalen over de (gedeeltelijke of totale) ondergang van beschaving, mensheid of aarde.

Uit welke vier subgenres bestaat SF?

Toekomstfictie
Heelalfictie
Wetenschapsfictie
Eschatologische fictie.

Hoe verhoudt SF zich tot utopische literatuur?

Sciencefiction als toekomst- (en deels eschatologische) fictie staat er nauw mee in verband.

Hoe wordt de utopische roman binnen en buiten het sf-veld gezien?

Binnen SF-kringen: onderdeel SF
Daarbuiten: meestal als apart genre.

Wat is het kernverschil tussen moderne utopische roman en SF-toekomstfictie?

De utopische roman wil het functioneren van een maatschappelijke ordening tonen; de SF-toekomstfictie is primair verhalend.

Welke rol speelt de handeling in de utopische roman?

Een ondergeschikte rol: ze dient om het maatschappelijk systeem te demonstreren.

Waarom ontbreekt dit programmatische element in toekomstfictie?

Toekomstfictie is simpelweg een verhaal in de toekomst, zoals historische fictie een verhaal in het verleden is.

Waarom lijkt het theoretisch mogelijk om utopie buiten SF te plaatsen?

Hun doel en functie verschillen.

Welke praktische moeilijkhied ontstat bij deze scheiding?

Veel SF-romans zijn in feite utopische romans.

Waarom doet het kwaliteitsverschil tussen deze romans er niet toe voor genre-indeling?

Omdat genre niet bepaald mag worden door waardeoordelen.

Wie merkte op dat ‘science fiction’ vaak als waardeoordeel wordt gebruikt?

Kingsley Amis, SF wordt vaak negatief gebruikt, niet neutraal beschrijvend.

Wat is een logische consequentie als men Brave New World buiten SF plaatst?

Dan moeten utopische SF-romans ook buiten SF geplaatst worden.

Wat gebeurt er als men deze SF-romans toch binnen sciencefiction wil houden?

Dan moet men ook utopische klassiekers als SF erkennen.

Waarom kan de literatuurwetenschap zich weinig aantrekken van uitgeverslabels?

Omdat uitgevers alles van erkende SF-auteurs automatisch als SF etiketteren.

Welke nieuwe moeilijkheid ontstaat bij een strikte herindeling?

Ook andere categorieën uit SF zouden dan verwijderd moeten worden.

Waarom zou dat SF nog verder uithollen?

Het beschrijven van andere maatschappijen is een kernonderwerp van SF.

Wat is een geliefd onderwerp binnen sciencefiction?

Het beschrijven van bizarre beschavingen, ver weg in ruimte of toekomst.

Waarom is een scherpe grens tussen utopie en SF uiteindelijk onhoudbaar?

In de meeste SF-romans zijn duidelijke utopische sporen aanwezig.

Geef een voorbeeld van utopische sporen in wetenschapsfictie?

Kritiek op nucleaire technologie, al vanaf de jaren 40.

Wat is het dominante thema van veel eschatologische fictie?

Een waarschuwing tegen nucleaire oorlog.

Wat laat het voorafgaande zien over de relatie tussen SF en utopie?

Ze zijn structureel en historisch met elkaar verweven.

Waarom is die weerstand volgens de auteur niet doorslaggevend?

Er bestaan ook veel niet-SF-utopieën van een gemiddeld niveau.

Wat is opmerkelijk aan de secundaire literatuur over utopie?

De utopische SF wordt vaak genegeerd, terwijl andere utopieën wel besproken worden.

Hoe ontwikkelt de behandeling van sciencefiction zich in recente utopiestudies?

In recente werken vervaagt het onderscheid tussen utopie en SF.

Waarom moet SF ook extern bepaald worden.

Het maakt deel uit van de fantastische literatuur, met veel overlappende genres. (horror, fantasy, imaginaire reisverhalen, sprookjes, utopische roman, satire.)

Wat is de bijzondere positie van SF binnen deze genres?

Het fungeert als middelpunt: kan andere genres opnemen, maar blijft herkenbaar als apart genre.

Welk argument illustreert dat SF als apart genre wordt ervaren?

Er bestaan SF-fanclubs, maar geen fanclubs voor imaginaire reisverhalen.

Wat is volgens de tekst noodzakelijk om SF extern te definiëren?

Een gemeenschappelijk element dat alle SF-subgenres onderscheidt van andere fantastische genres.

Waarin wordt het onderscheidt tussen SF en andere fantastische literatuur gezocht?

In de term scienct > opgevat als rationaliteit.

Wat is volgens Darko Suvin het verschil tussen realistische en fantastische literatuur?

Realistische literatuur beschrijft een wereld die in principe gelijk is aan de onze. (de nulwereld)

Wat betekent vervreemding volgens Suvin?

Dat SF zich onderscheidt van realistische literatuur.

Wat beschouwt Darko Suvins als kenmerk van SF?

Cognitieve vervreemding

Waarom is de wereld van fantastische literatuur slechts gedeeltelijk herkenbaar?

Omdat zij bekende elementen combineert met onherkenbare, vervreemdende elementen. (magie, draken, spoken, betoverde objecten.)

Wat onderscheidt sciencefiction binnen de fantastische literatuur volgens Suvin?

Dat de vervreemding rationeel en verklaarbaar is, niet magisch.

Wat is de kernconclusie van het voorafgaande?

Dat sciencefiction als genre wordt bepaald door rationele cognitieve vervreemding, waardoor utopie er logisch onder kan vallen.

Hoe wordt SF hier gepositioneerd binnen de fantastische literatuur?

Als rationele variant tegenover irrationele vormen als sprookje en mythe.

Wat onderscheidt SF van sprookjes en mythes?

Sf-gebeurtenissen zijn in principe denkbaar binnen een wetenschappelijk wereldbeeld.

Wat impliceert dit rationaliteitscriterium historisch?

Dat SF beperkt is tot perioden waarin een wetenschappelijk wereldbeeld bestaat, omdat alleen dan fantastische gebeurtenissen als rationeel denkbaar kunnen worden voorgesteld.

Wat impliceert dit criterium voor de genrepositie van sciencefiction?

Dat sf zich op de grens bevindt tussen fantastische en realistische literatuur.

Hoe wordt een fantastisch element in sciencefiction ‘realistisch’ gemaakt?

Door een sfeer van rationaliteit. Wanneer die rationaliteit zwakker wordt, schuift SF op richting sprookje of griezelverhaal.

In welke nationale traditie wordt de relatie tussen sf en utopie vooral besproken?

In Duitse studies.

Hoe wordt Russische sciencefiction in die studies vaak gekarakteriseerd?

Als duidelijker utopisch dan de Amerikaanse.

Welke kritiek wordt op Amerikaanse sciencefiction geuit?

Dat zij het utopische erfgoed zou hebben verkwanseld voor commercieel gewin.

De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:

Van Utopia tot Vloedland

Bekijk samenvatting

Een unieke studie- en oefentool
Nooit meer iets twee keer studeren
Haal de cijfers waar je op hoopt
100% zeker alles onthouden

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Studiemateriaal generieke omslagafbeelding