Startpagina / Samenvattingen / RB1202-252611B - Aansprakelijkheidsrecht / slachtoffer-affectieschade-vergoeding

Immateriële schade positie van derden

Q: Wat bepaalt art. 6:95 BW over schadevergoeding?

Zowel vermogensschade als ander nadeel (immateriële schade) komt in aanmerking voor vergoeding als de wet daarvoor een grondslag biedt.

Q: Wat zijn de twee hoofdfuncties van immateriële schadevergoeding (smartengeld)?

De twee hoofdfuncties zijn: Compensatie : vergoeding voor het leed. Genoegdoening : erkenning dat er onrecht is aangedaan.

Q: Waaruit bestaat de aanspraak van een slachtoffer met letsel?

De aanspraak bestaat uit: Vermogensschade (art. 6:95 en 6:96 BW). Smartengeld (art. 6:95 jo. 6:106 BW), mits aan voorwaarden is voldaan.

Q: Welke gevallen noemt art. 6:106 BW voor smartengeld?

De gevallen zijn: a. Oogmerk om immaterieel nadeel te veroorzaken. b. Lichamelijk letsel of aantasting in eer of goede naam. c. Aantasting van de nagedachtenis van een overledene voor echtgenoot of bloedverwanten tot tweede graad.

Q: Hoe wordt geestelijk letsel behandeld onder art. 6:106 BW?

Dit valt onder “ aantasting in de persoon op andere wijze ”. Voorwaarde is: Voldoende concrete gegevens. Vaak een erkend psychiatrisch ziektebeeld.

Q: Wat besliste HR Coma (2002)?

Bewusteloosheid sluit smartengeld niet uit. Slachtoffer kan ook nadeel lijden door ontnemen van levensvreugde, zonder pijn of verdriet.

Q: Wat besliste HR EBI (2019)?

Naast geestelijk letsel kunnen ook ernstige normschendingen of inbreuken op fundamentele rechten als aantasting van de persoon gelden. Geen psychiatrisch ziektebeeld vereist als gevolgen evident zijn.

51 belangrijke vragen over Immateriële schade positie van derden

Wat bepaalt art. 6:95 BW over schadevergoeding?

Zowel vermogensschade als ander nadeel (immateriële schade) komt in aanmerking voor vergoeding als de wet daarvoor een grondslag biedt.

Wat zijn de twee hoofdfuncties van immateriële schadevergoeding (smartengeld)?

De twee hoofdfuncties zijn:

Compensatie: vergoeding voor het leed.
Genoegdoening: erkenning dat er onrecht is aangedaan.

Wordt immaterieel nadeel volledig vergoed, zoals materieel nadeel?

Immateriële schade krijgt alleen vergoeding indien de wet dat expliciet voorschrijft.

Waaruit bestaat de aanspraak van een slachtoffer met letsel?

De aanspraak bestaat uit:

Vermogensschade (art. 6:95 en 6:96 BW).
Smartengeld (art. 6:95 jo. 6:106 BW), mits aan voorwaarden is voldaan.

Welke soorten vermogensschade kunnen bij letsel worden vergoed?

Vergoeding is mogelijk voor:

Ziektekosten.
Inkomensschade.
Woningaanpassing.
Verhuizing.
Aangepaste kleding.
Vervoersvoorzieningen.
Vakantiekosten.
Expertisekosten.

Welke gevallen noemt art. 6:106 BW voor smartengeld?

De gevallen zijn:
a. Oogmerk om immaterieel nadeel te veroorzaken.
b. Lichamelijk letsel of aantasting in eer of goede naam.
c. Aantasting van de nagedachtenis van een overledene voor echtgenoot of bloedverwanten tot tweede graad.

Hoe wordt geestelijk letsel behandeld onder art. 6:106 BW?

Dit valt onder “aantasting in de persoon op andere wijze”. Voorwaarde is:

Voldoende concrete gegevens.
Vaak een erkend psychiatrisch ziektebeeld.

Wat besliste HR Coma (2002)?

Bewusteloosheid sluit smartengeld niet uit. Slachtoffer kan ook nadeel lijden door ontnemen van levensvreugde, zonder pijn of verdriet.

Wat besliste HR EBI (2019)?

Naast geestelijk letsel kunnen ook ernstige normschendingen of inbreuken op fundamentele rechten als aantasting van de persoon gelden. Geen psychiatrisch ziektebeeld vereist als gevolgen evident zijn.

Wat besliste HR Gaswinning Groningen (2019)?

Enkel wonen in een aardbevingsgebied met een persoonlijke verklaring is onvoldoende voor smartengeld. De rechter kan echter oordelen dat aard en ernst van normschending evident tot aantasting leiden.

Wat besliste HR Oosterparkrellen (2004)?

Angst, onveiligheid en onzekerheid door ernstige bedreiging zonder politie-ingrijpen vormen een aantasting in de persoon op andere wijze.

Wat besliste HR Wrongful life (2005)?

Een ernstige inbreuk op zelfbeschikkingsrecht van de moeder (geen keuze om geboorte van een gehandicapt kind te voorkomen) is een aantasting in de persoon.

Wat houdt de nagedachtenis-categorie in (art. 6:106 lid 1 sub c)?

Dit verwijst naar het recht op smartengeld bij aantasting van de nagedachtenis van een overledene, toegebracht aan een echtgenoot of bloedverwant tot de tweede graad.

Hoe wordt de omvang van smartengeld bepaald?

Dit gebeurt naar billijkheid door de rechter, rekening houdend met alle omstandigheden van het geval.

Hoe hoog zijn smartengeldvergoedingen in Nederland doorgaans?

Bedragen boven €50.000 zijn zeldzaam en stijgen nauwelijks mee met inflatie. In buurlanden zijn de bedragen vaak hoger.

Welke rol speelt de strafrechter sinds 2014 bij smartengeld?

Door de voorschotregeling behandelen strafrechters vaker personenschade en wijzen soms hogere bedragen toe dan civiele rechters bij zeden- en geweldsmisdrijven.

Hoe was overgang van smartengeld vóór 2019 geregeld?

Dit was niet vatbaar voor overgang en beslag, behalve bij overeenkomst of procedure (art. 6:106 lid 2 oud).

Hoe is overgang van smartengeld na 2019 geregeld?

Volgens art. 6:95 lid 2 is smartengeld niet vatbaar voor beslag, maar wel voor overgang, ook onder bijzondere titel.

Wat is het uitgangspunt bij de positie van derden in personenschadezaken?

Alleen de rechtstreeks gekwetste kan schadevergoeding vorderen. Derden hebben alleen recht op vergoeding voor zover dit expliciet in de wet is geregeld.

Art. 6:107 BW
Art. 6:108 BW

Waarom was affectieschade tot 2019 niet vergoedbaar?

De artikelen 6:106, 6:107 en 6:108 BW boden geen grondslag. Redenen waren angst voor commercialisering van verdriet, hoge bedragen en ongewenste procespraktijken.

Hoe illustreert de zaak van moeder Van der Heijden de oude situatie?

Zij verloor haar dochter bij een ongeval en had slechts recht op begrafeniskosten. Affectieschade werd in deze situatie niet vergoed.

In welk bijzonder geval kende de Hoge Raad toch smartengeld toe aan een derde?

In HR Oogmerk (2001) ontving de moeder van een vermoord kind smartengeld. Dit was omdat de vader het oogmerk had háár immateriële schade toe te brengen.
- Grondslag: art. 6:106 lid 1 sub a BW

Wat besliste de Hoge Raad in HR Taxibus (2002) over affectieschade?

Affectieschade was niet vergoedbaar onder het oude recht; de verandering daarvan was aan de wetgever. De Hoge Raad verwees expliciet naar de politiek.

Wat veranderde de Wet vergoeding affectieschade per 1 januari 2019?

De artikelen 6:107 en 6:108 BW werden uitgebreid. Bepaalde naasten hebben nu een zelfstandig recht op vergoeding van affectieschade bij ernstig letsel of overlijden.

Hoe hoog zijn de forfaitaire bedragen bij affectieschade?

Volgens het Besluit vergoeding affectieschade liggen de bedragen tussen €12.500 en €20.000. Dit is afhankelijk van de relatie met het slachtoffer en de omstandigheden.

Welke drie voorwaarden formuleerde de Hoge Raad in HR Taxibus (2002) voor shockschade?

(1) Er is een overtreding van een verkeers- of veiligheidsnorm met ernstig ongeval.
(2) De derde heeft het ongeval waargenomen of is direct geconfronteerd.
(3) Objectief vast te stellen geestelijk letsel is aanwezig.

Hoe onderscheidt men het primaire en secundaire slachtoffer bij shockschade?

Primair slachtoffer is degene die direct gewond raakt of overlijdt. Secundair slachtoffer is de derde die geestelijk letsel oploopt door confrontatie met het ongeval of de gevolgen.

Wat besliste de Hoge Raad in de Baby Joost-zaak (1999)?

Ouders konden geen shockschade claimen voor het letsel van hun kind. Hun vordering stuitte af op het exclusieve karakter van art. 6:107 BW.

Wat was de kern van HR Johanna Kruidhof (1999)?

De ouders mochten vergoeding krijgen voor verlies van vrije tijd bij verzorging van hun kind. Echter, vergoeding voor gemiste vakantiedagen werd afgewezen.

Wat is verplaatste schade volgens art. 6:107 lid 1 sub a BW?

Dit betreft schade die normaal door de gekwetste zelf gedragen wordt, maar feitelijk door een derde gemaakt wordt ten behoeve van de gekwetste, zoals ziektekosten of verzorgingskosten.

Welke regel bevat art. 6:107 lid 5 BW over verweermiddelen?

De laedens kan tegenover derden dezelfde verweermiddelen inroepen als tegenover het primaire slachtoffer, zoals eigen schuld of exoneratie.

Waarom heeft art. 6:107 BW een exclusief karakter?

Dit komt omdat derden alleen aanspraak hebben op de specifieke posten die de wet noemt. Andere schadeposten zijn uitgesloten, ook bij normschending jegens hen.

Wat is de betekenis van HR Rijnstate/Reuvers (2008)?

Een vrouw vorderde kosten voor huishoudelijke hulp; de Hoge Raad oordeelde dat zowel de derde als het slachtoffer een vordering kan instellen. Dubbele vergoeding is uitgesloten.

Wat regelt art. 6:107 lid 1 sub b BW sinds 2019?

Dit artikel biedt een zelfstandig recht op vergoeding van affectieschade voor naasten bij ernstig blijvend letsel van het slachtoffer.

Wat regelt art. 6:108 BW over overlijdensschade?

Het biedt een uitputtende regeling met drie schadeposten: gederfd levensonderhoud, kosten van lijkbezorging en sinds 2019 affectieschade.

Wat is de kring van gerechtigden bij gederfd levensonderhoud (art. 6:108 BW)?

Echtgenoot
Geregistreerde partner
Minderjarige kinderen
Andere bloed-/aanverwanten
Gezinsleden die samenwoonden en door de overledene werden onderhouden

Wat is het verschil tussen art. 6:107 en 6:108 BW qua exclusief karakter?

Beiden hebben een exclusief karakter: derden kunnen geen vergoeding krijgen voor posten die buiten deze artikelen vallen.

Welke schadeposten regelt art. 6:108 lid 1 sub d BW?

Dit artikel regelt de kosten van huishoudelijke hulp en andere kosten, die nodig zijn om de bijdrage van de overledene in de huishouding te vervangen.

Wat bepaalde HR Bakkum/Achmea (2008) over huishoudelijke hulp?

Kinderen konden vergoeding krijgen voor weggevallen huishoudelijke taken van hun overleden moeder, ook al waren er nog geen kosten gemaakt. Behoeftigheid is wel een voorwaarde.

Wat is de Amsterdamse schaal in overlijdensschadezaken?

Dit is een puntensysteem dat wordt gebruikt om vaste lasten te verdelen over gezinsleden na overlijden, zodat de omvang van gederfd levensonderhoud kan worden bepaald.

Wat is de kern van het HR Vilt-arrest (2009) over shockschade?

De Hoge Raad bevestigde dat het confrontatievereiste strikt toegepast moet worden: enkel directe waarneming of onmiddellijke confrontatie levert shockschade op.

Wat was het probleem in de praktijk na HR Vilt (2009)?

In strafzaken en misdrijven werden slachtoffers vaak indirect geconfronteerd via proces of media, maar dit voldeed niet aan het strikte confrontatievereiste.

Wat heeft HR Hoogeveen (2022) veranderd ten opzichte van Taxibus en Vilt?

De Hoge Raad introduceerde een multifactorbenadering, waarbij geen strikte eis geldt, maar rekening gehouden wordt met meerdere omstandigheden.

Welke gezichtspunten noemde de Hoge Raad in Hoogeveen (2022)?

(1) Aard, toedracht en gevolgen van de gebeurtenis, inclusief intentie dader.
(2) Wijze van confrontatie van het secundaire slachtoffer, zoals direct, later of anders.
(3) Relatie tussen primair en secundair slachtoffer.

Hoe wordt geestelijk letsel beoordeeld sinds Hoogeveen (2022)?

Het blijft objectief vaststelbaar, maar niet per se met een erkend psychiatrisch ziektebeeld; ook andere objectieve gegevens kunnen voldoende zijn.

Wat waren de feiten in HR Hoogeveen (2022)?

Een vader confronteerde zich met het stoffelijk overschot van zijn van de flat gevallen dochter in het mortuarium. Hij ontwikkelde PTSS en ontving shockschadevergoeding.

Wat is de meerwaarde van de Hoogeveen-lijn?

Dit zorgt voor meer flexibiliteit; ook latere confrontaties kunnen onder bepaalde omstandigheden leiden tot shockschadevergoeding.

Welke rol speelt de relatie tussen primair en secundair slachtoffer in Hoogeveen?

Hoe nauwer de relatie, des te sneller aangenomen wordt dat er sprake is van onrechtmatigheid jegens de secundaire benadeelde.

Wat blijft ongewijzigd in Hoogeveen t.o.v. Taxibus?

De eis dat geestelijk letsel objectief vaststelbaar moet zijn; dit blijft een harde ondergrens.

Hoe moet volgens Bosch (2022) dubbeltelling worden voorkomen?

Door een duidelijk onderscheid te maken tussen shockschade en affectieschade; shockschade gaat naar billijkheid en affectieschade betreft forfaitaire bedragen.

Waarom blijft affectieschade belangrijk ondanks Hoogeveen?

Dit biedt een eenvoudiger en forfaitair recht voor naasten, zonder de zware bewijslast die met shockschade gepaard gaat.

De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:

RB1202-252611B - Aansprakelijkheidsrecht

Bekijk samenvatting

Een unieke studie- en oefentool
Nooit meer iets twee keer studeren
Haal de cijfers waar je op hoopt
100% zeker alles onthouden

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Studiemateriaal generieke omslagafbeelding