Startpagina / Samenvattingen / RB1312 - Materieel strafrecht / gedraging-causaliteit-wederrechtelijkheid

De objectieve zijde van het strafbare feit

Q: Wat is functioneel daderschap?

Dat is als je niet zelf iets strafbaars deed , maar wel verantwoordelijk bent omdat je bijvoorbeeld leiding gaf of de baas was .

Q: Waarom is gedrag niet altijd iets fysieks?

Soms is niet doen ook strafbaar (nalaten). En soms is gedrag zo gewoon (zoals iets bewaren) dat het strafbare pas blijkt uit de situatie eromheen.

Q: Waarom is gedraging een normatief begrip?

Omdat hetzelfde gedrag in de ene situatie onschuldig is (bijv. een handgebaar als groet), maar in een andere situatie strafbaar kan zijn (bijv. een bedreiging).

Q: Wat is het verschil tussen omissie en commissiedelicten?

Commissiedelict : je doet iets wat strafbaar is (bijv. mishandeling). Omissiedelict : je laat iets na wat je had moeten doen (bijv. geen hulp bieden bij gevaar). → Bij omissie is een rechtsplicht tot handelen nodig.

Q: Wat is de leer van de causa proxima?

Deze benadering wijst de laatste, directe oorzaak aan als de strafrechtelijk relevante oorzaak. Alle eerdere oorzaken tellen dan niet meer mee. → Te beperkt, want het sluit soms relevante gedragingen onterecht uit.

36 belangrijke vragen over De objectieve zijde van het strafbare feit

Wat wordt bedoeld met de objectieve zijde van het strafbare feit?

de gedraging zelf, of iemand iets heeft gedaan of nagelaten, of er een gevolg is, waar het plaatsvond, en wanneer. Het gaat dus om wat je van buitenaf kunt waarnemen of onderzoeken.

Wat is functioneel daderschap?

Dat is als je niet zelf iets strafbaars deed, maar wel verantwoordelijk bent omdat je bijvoorbeeld leiding gaf of de baas was.

Waarom is gedrag niet altijd iets fysieks?

Soms is niet doen ook strafbaar (nalaten). En soms is gedrag zo gewoon (zoals iets bewaren) dat het strafbare pas blijkt uit de situatie eromheen.

Waarom is gedraging een normatief begrip?

Omdat hetzelfde gedrag in de ene situatie onschuldig is (bijv. een handgebaar als groet), maar in een andere situatie strafbaar kan zijn (bijv. een bedreiging).

Waarom is causaliteit vooral belangrijk bij gevolgdelicten?

Omdat bij gevolgdelicten (zoals doodslag of zware mishandeling) het intreden van een gevolg een bestanddeel is van het delict. Zonder causaal verband tussen gedraging en gevolg is er geen strafbaarheid.

Wat is het verschil tussen omissie en commissiedelicten?

Commissiedelict: je doet iets wat strafbaar is (bijv. mishandeling).

Omissiedelict: je laat iets na wat je had moeten doen (bijv. geen hulp bieden bij gevaar).
→ Bij omissie is een rechtsplicht tot handelen nodig.

Wat houdt de conditio sine qua non-theorie in?

Deze theorie stelt dat een gedraging causaal is als het gevolg niet zou zijn ingetreden als de gedraging was uitgebleven. → “Zonder die gedraging, geen gevolg.”

Wat is een belangrijk nadeel van de conditio sine qua non-theorie?

Bij complexe situaties (met meerdere oorzaken) leidt deze theorie soms tot te vergaande of onrealistische gevolgtrekkingen, zoals dat iedereen schuldig zou zijn bij een kettingreactie.

Wat is de leer van de causa proxima?

Deze benadering wijst de laatste, directe oorzaak aan als de strafrechtelijk relevante oorzaak. Alle eerdere oorzaken tellen dan niet meer mee.
→ Te beperkt, want het sluit soms relevante gedragingen onterecht uit.

Wat is de leer van redelijke toerekening?

De leer die in Nederland wordt gebruikt: er is causaliteit als het gevolg naar redelijkheid aan de gedraging kan worden toegerekend. Het gaat dus niet alleen om feitelijk oorzaak-gevolg, maar ook om een normatief oordeel.

Wanneer wordt causaliteit meestal aangenomen in de rechtspraak?

Als het veroorzaakte gevolg redelijkerwijs te verwachten was uit de gedraging. De rechter maakt daarbij een praktisch, normatief oordeel, geen puur wetenschappelijk oordeel.

Kun je causaliteit aannemen bij een medische fout ná een mishandeling?

Ja, als de mishandeling het letsel veroorzaakte dat medische behandeling nodig maakte, en de fout daarin niet zo uitzonderlijk is dat het de keten doorbreekt.
→ Uitzonderlijk fout = geen causaliteit meer.

Wat is het verschil tussen feitelijke en juridische causaliteit?

Feitelijke causaliteit = oorzaak-gevolg in de werkelijkheid.
Juridische causaliteit = is het redelijk om de verdachte verantwoordelijk te houden voor dat gevolg?

Wat is de belangrijkste causale standaard in het Nederlandse strafrecht?

De redelijke toerekening is leidend. Andere theorieën zijn vooral historisch of aanvullend van belang.

Wat was de kernvraag in het arrest HR Dreigbrief (1971)?

De vraag was of een dreigbrief die niet serieus bedoeld was, toch strafbaar is als bedreiging (art. 285 Sr), dus of er sprake is van wederrechtelijkheid.

Wat oordeelde de Hoge Raad in HR Dreigbrief over de wederrechtelijkheid?

De HR oordeelde dat bedreiging pas strafbaar is als de gedraging objectief gezien geschikt is om vrees op te wekken, éner geen rechtvaardigingsgrond is.
▶️ Het gaat dus om een objectieve beoordeling van de gedraging, niet alleen om de bedoeling van de dader.

Wat leert HR Dreigbrief ons over het belang van de context bij wederrechtelijkheid

De omstandigheden waaronder een gedraging plaatsvindt, zijn essentieel. Ook een “grap” of “sarcastische toon” kan strafbaar zijn als die objectief gezien bedreigend is.

Hoe speelt wederrechtelijkheid een rol in het bestaan van een strafbaar feit volgens de HR?

Zonder wederrechtelijkheid is er geen strafbaar feit, ook al zijn de andere bestanddelen vervuld.

Wanneer is een gedraging niet wederrechtelijk volgens de rechtspraak?

Noodweer

Overmacht

Wettelijk voorschrift

Ambtelijk bevel
▶️ Dan ontbreekt de wederrechtelijkheid en dus het strafbare feit.

In welke gevallen wordt wederrechtelijkheid snel aangenomen volgens de HR?

Bij gedragingen die zonder rechtstitel ingrijpen in andermans rechten (zoals mishandeling of diefstal), tenzij de verdachte expliciet een rechtvaardigingsgrond aanvoert.

Hoe gaat de HR om met twijfelgevallen over wederrechtelijkheid?

De HR bekijkt dan:

de feitelijke context
het maatschappelijk aanvaardbare karakter
en of de gedraging door het recht wordt gelegitimeerd

▶️ Is dat niet zo, dan is het wederrechtelijk.

Wat is het leerstuk van sociale adequatie in relatie tot wederrechtelijkheid?

Sommige gedragingen zijn in formele zin strafbaar, maar zó maatschappelijk aanvaard dat ze niet wederrechtelijkworden geacht (denk aan medische handelingen of sportincidenten).
▶️ Dit is een onbenoemde rechtvaardiging.

Wat leert deze jurisprudentie ons over de functie van wederrechtelijkheid in het strafrecht?

Wederrechtelijkheid filtert strafbaar gedrag op basis van juridische én maatschappelijke normen. Het voorkomt strafbaarheid bij gedragingen die wel aan de delictsomschrijving voldoen, maar toch rechtens gerechtvaardigd zijn.

Wat betekent 'locus delicti' in het strafrecht?

De locus delicti is de plaats waar het strafbare feit is gepleegd. Dit is belangrijk voor o.a. de rechtsmacht, de bevoegde rechter en het bepalen van toepasselijk recht.

Welke rol speelt de locus delicti bij de Nederlandse rechtsmacht?

Volgens art. 2 Sr is Nederland bevoegd te vervolgen als het delict (gedeeltelijk) op Nederlands grondgebied is gepleegd.
▶️ Dit vereist dus een beoordeling van waar de strafbare gedraging plaatsvond.

Wat bepaalt de locus delicti bij een grensoverschrijdend feit?Bij g

Bij grensoverschrijdend gedrag wordt gekeken waar de gedraging plaatsvond of haar uitwerking had.
▶️ Zelfs een klein onderdeel van de gedraging of het gevolg in Nederland kan al leiden tot Nederlandse rechtsmacht.

Hoe kijkt de HR in Azewijnse paard naar het territorialiteitsbeginsel?

De HR paste art. 2 Sr ruim toe en vond dat de verdachte op Nederlands grondgebied werkzaam was, ondanks zijn fysieke locatie in Duitsland.

Wat is het belang van deze ruime uitleg van locus delicti?

Het voorkomt dat juridische leemtes ontstaan bij grensoverschrijdende delicten. Strafrechtelijke aansprakelijkheid blijft mogelijk als relevante delen van het feit zich in Nederland afspelen.

Hoe wordt de locus delicti vastgesteld bij functioneel daderschap?

Er wordt gekeken naar waar de functioneel verantwoordelijke persoon of organisatie feitelijk invloed uitoefende, niet alleen naar de uitvoerder.
▶️ Bijvoorbeeld: waar de beslissing werd genomen of controle werd uitgeoefend.

Wat is de rode lijn in de jurisprudentie over locus delicti?

De HR hanteert een ruime en praktische uitleg:

Niet alleen kijken waar iemand stond,
Maar vooral waar het strafbare feit zijn werking of resultaat heeft, of
Waar de gedraging (deels) plaatsvond.

Wat is de rechtsregel uit HR Aortaperforatie (1980)?

De Hoge Raad stelt dat het causale verband moet worden beoordeeld aan de hand van de "redelijke toerekening". Dit houdt in dat niet elk gevolg dat theoretisch voortvloeit uit de gedraging voldoende is, maar alleen als het gevolg redelijkerwijs aan de gedraging kan worden toegerekend. Dit criterium vervangt de klassieke causaliteitstheorieën als de condicio sine qua non-leer.

Wat is de kern van de rechtsregel uit HR Haarlemse doodslag (1985)?

Causaliteit wordt aangenomen als het latere overlijden van het slachtoffer (door toedoen van derden) niet van zodanige betekenis is dat het de toerekening aan de oorspronkelijke verdachte doorbreekt. Ook als medische handelingen suboptimaal zijn, kan het verband tussen gedraging en gevolg blijven bestaan.

Wat besliste de Hoge Raad in HR Niet-behandelde longinfectie (1996)

Ook als een slachtoffer door eigen keuze medische hulp weigert, blijft het gevolg (overlijden) toerekenbaar aan de gedraging van de dader als het slachtoffer gewond raakte door diens handelen. Redelijke toerekening blijft leidend.

Wat is de rechtsregel uit HR Hevige emoties II (2005)?

Als een gedraging hevige emoties opwekt bij het slachtoffer die leiden tot diens zelfdoding, kan er onder omstandigheden toch sprake zijn van een toerekenbaar causaal verband. Voorwaarde is dat het gevolg (zelfdoding) niet zo zeer buiten de lijn der verwachting ligt dat toerekening onredelijk is.

Wat werd geoordeeld in HR Bloedvergiftiging (2006)?

De verdachte verwondde het slachtoffer, waarna deze door het nalaten van medische behandeling overleed aan bloedvergiftiging. De HR oordeelde dat dit gevolg nog steeds redelijkerwijs aan de verdachte kan worden toegerekend. De tussenkomst van het slachtoffer (niet behandelen) hoeft de causaliteit niet te doorbreken.

Wat is de rechtsregel uit HR Groninger HIV (2012)?

De verdachte diende opzettelijk HIV-besmet bloed toe aan meerdere slachtoffers. Zelfs als niet precies kan worden vastgesteld welk slachtoffer door welk contact besmet is, kan er sprake zijn van een toerekenbaar causaal verband bij voldoende bewijs dat de gedraging in algemene zin tot besmetting leidde.

De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:

RB1312 - Materieel strafrecht

Bekijk samenvatting

Een unieke studie- en oefentool
Nooit meer iets twee keer studeren
Haal de cijfers waar je op hoopt
100% zeker alles onthouden

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Studiemateriaal generieke omslagafbeelding